ग्रामपंचायत म्हणजे काय आणि ती काय करते?

ग्रामपंचायत कशी असते?

ग्रामपंचायत ही गावपातळीवरची स्थानिक स्वराज्य संस्था आहे. गावातील लोक मतदानाने सरपंच आणि सदस्य निवडतात. हे निवडून आलेले प्रतिनिधी गावाच्या विकासाचे निर्णय घेतात.

कोण कोण असते?

• सरपंच: ग्रामपंचायतीचा प्रमुख. सभा बोलावणे आणि कामांवर देखरेख ठेवणे ही त्याची मुख्य कामे आहेत.
• उपसरपंच: सरपंचाला मदत करतात आणि गरज पडल्यास त्याची जबाबदारी सांभाळतात.
• सदस्य: प्रभागातील लोकांचे प्रतिनिधी. ते सभेत गावाच्या प्रश्नांवर बोलतात आणि निर्णयात भाग घेतात.
• ग्रामसेवक (ग्रामपंचायत अधिकारी): शासकीय कर्मचारी. ते ग्रामपंचायतीचे सचिव म्हणून काम करतात, नोंदी आणि हिशोब ठेवतात, सभेचे इतिवृत्त लिहितात आणि जन्म-मृत्यू नोंदणीसारखी कामे पाहतात.

ग्रामपंचायत कोणती कामे करते?

• पिण्याचे पाणी आणि स्वच्छता
• गावातील रस्ते, गटारे आणि पथदिवे
• जन्म-मृत्यू नोंदणी आणि विविध दाखले
• घरपट्टी, पाणीपट्टी यांसारखे कर गोळा करणे
• शासकीय योजनांची अंमलबजावणी आणि लाभार्थ्यांची माहिती
• गावाच्या विकासकामांचे नियोजन आणि हिशोब

ग्रामसभेचे स्थान

ग्रामसभा म्हणजे गावातील सर्व मतदारांची सभा. ग्रामपंचायत आपले काम आणि हिशोब ग्रामसभेसमोर मांडते. त्यामुळे नागरिक थेट प्रश्न विचारू शकतात.

वरचे स्तर

ग्रामपंचायतीच्या वर तालुका स्तरावर पंचायत समिती आणि जिल्हा स्तरावर जिल्हा परिषद असते. पंचायत समितीत गटविकास अधिकारी (BDO) असतात, तर जिल्हा परिषदेत मुख्य कार्यकारी अधिकारी असतात. ग्रामपंचायतीकडून काम न झाल्यास तक्रार या कार्यालयांकडे करता येते.

आपल्या ग्रामपंचायतीचे पदाधिकारी पाहा →

कार्यालयाचा पत्ता आणि वेळ →